خواص و مضرات بادام تلخ

بادام تلخ را بعضی ها دارو می دانند و بعضی ها سم؛ واقعیت به نیمه ی دوم نزدیک تر است. اگر قصد خرید بادام دارید و شنیده اید که خوردن یک دانه بادام تلخ کبد را پاکسازی می کند یا درد کلیه را آرام می کند، پیش از هر کاری چند عدد را بدانید: مقدار کمی از دانه ی خام آن می تواند بدن را از سقف ایمن سیانید عبور بدهد. پاسخ روشن درباره خواص بادام تلخ، مقدار خطرناک، علائم مسمومیت، ادعای ضدسرطان بودنش و روش ایمن استفاده از روغنش همین جا آمده تا تصمیم خود را بدون ریسک بگیرید.

بادام تلخ مفید است یا مضر؟

مضرات بادام تلخ بر فایده های ادعا شده برای آن می چربد: دانه ی خام آن برای خوردن ایمن نیست و فقط فراورده های فرآوری شده و عاری از سیانید در موارد محدود قابل استفاده اند.

دلیل این حکم یک ترکیب طبیعی به نام آمیگدالین است که هنگام جویدن و هضم، سیانید هیدروژن آزاد می کند. جدول زیر وضعیت هر شکل مصرف را خلاصه کرده است.

مقایسه ی کامل دو نوع بادام در تفاوت بادام تلخ و شیرین آمده است.

چرا بادام تلخ سمی است؟ نقش آمیگدالین و سیانید

بادام تلخ سمی است چون آمیگدالین موجود در آن با جویدن یا هضم به سیانید هیدروژن تبدیل می شود؛ ماده ای که مانع استفاده ی سلول ها از اکسیژن می شود.

سهم آمیگدالین در مغز بادام تلخ حدود ۳ تا ۵ درصد وزن آن گزارش شده است. سازمان ایمنی غذایی اروپا (EFSA) میانگین سیانید کل در این بادام را ۱٬۴۳۷ میلی گرم در کیلوگرم ثبت کرده و برای سیانید، سقف ایمن مصرف حاد را ۲۰ میکروگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن تعیین کرده است. نتیجه ی عملی: بسته به وزن بدن، فقط ۰٫۱ تا ۱٫۴ گرم، یعنی تقریباً یک دانه یا کمتر، به این سقف می رسد.

سقف ایمن با دوز سمی برابر نیست و حاشیه ی احتیاط دارد، اما جدول زیر نشان می دهد فاصله تا خطر واقعی کوتاه است.

علائم مسمومیت با بادام تلخ و اقدام فوری

اگر پس از خوردن بادام تلخ سردرد، سرگیجه، تهوع یا گیجی پیدا شد، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید؛ سیانید در عرض چند دقیقه به خون می رسد و زمان تعیین کننده است.

نشانه های رایج مسمومیت سیانیدی:

• سردرد و سرگیجه
• بی قراری و گیجی
• تهوع
• ضعف و اختلال تنفس
• تشنج
• از دست رفتن هوشیاری و کما

اقدام های درست تا رسیدن کمک:

1. خوردن را متوقف کنید و دانه های باقی مانده را از دسترس دور نگه دارید.
2. بدون دستور اورژانس یا مرکز مسمومیت، استفراغ ایجاد نکنید.
3. با ۱۱۵ تماس بگیرید و تعداد تقریبی دانه ها و زمان خوردن را اعلام کنید.
4. بسته یا نمونه ی باقی مانده را همراه فرد به مرکز درمانی ببرید.

در کودکان آستانه ی خطر خیلی پایین تر است؛ هر خوردن احتمالی را جدی بگیرید و منتظر ظاهر شدن علائم نمانید.

خواص بادام تلخ در طب سنتی؛ چه چیزی اثبات شده است؟

بیشتر خواص بادام تلخ، از پاکسازی کبد و تسکین درد کلیه تا رفع سرفه و دفع کرم روده، منشأ سنتی دارند و کارآزمایی بالینی انسانی قوی برای تایید آن ها در دست نیست.

برخی منابع فارسی توصیه می کنند یک دانه ی تلخ لابه لای بادام های شیرین خورده شود. این توصیه با داده های EFSA همخوان نیست، چون حتی کمتر از یک دانه می تواند بسته به وزن بدن از سقف ایمن عبور کند.

اگر هدف شما بهره گیری از فواید بادام است، بادام شیرین گزینه ی مطمئن تر و پژوهش شده تری است.

آیا بادام تلخ یا ویتامین B17 سرطان را درمان می کند؟

خیر. آمیگدالین و فرآورده ی نیمه صناعی آن، لاتریل، در کارآزمایی های انسانی اثر ضدسرطانی نشان نداده اند و سیانید آزاد شده از آن ها خطر مسمومیت دارد. به گفته ی مؤسسه ی ملی سرطان آمریکا این ماده در مطالعات انسانی فعالیت ضدسرطانی نداشته و در آمریکا مجوز مصرف ندارد.

عنوان «ویتامین B17» فقط یک برچسب تبلیغاتی است؛ آمیگدالین در فهرست رسمی ویتامین ها جا ندارد. در کارآزمایی مشهوری که سال ۱۹۸۲ در نیواینگلند ژورنال آو مدیسین چاپ شد، بیماران سرطانی سود قابل توجهی نبردند و در برخی از آن ها نشانه های مسمومیت سیانیدی یا سطح سیانید خون نزدیک به محدوده ی کشنده دیده شد.

خطر دیگر ترکیب است: بنا بر همین منبع، مصرف همزمان آمیگدالین با دوز بالای ویتامین C می تواند سمیت را بیشتر کند. بیمار مبتلا به سرطان باید درمان را با پزشک انکولوژیست دنبال کند و هیچ مکملی را خودسرانه جایگزین آن نکند.

روغن بادام تلخ؛ مصرف روی پوست و مو با چه احتیاط هایی؟

روغن بادام تلخ فقط برای مصرف خارجی است و خوردن آن توصیه نمی شود؛ برای پوست و مو هم باید فراورده ی استاندارد با ترکیب مشخص انتخاب شود.

روغن تقطیری خام این بادام ۲ تا ۴ درصد سیانید هیدروژن دارد و تولیدکنندگان آن را در مرحله ی تصفیه حذف می کنند؛ اسانس تصفیه شده با برچسب FFPA (فاقد اسید پروسیک) عرضه می شود. روغن های بدون برند و بدون آزمایش ممکن است میزان سیانید قابل اطمینانی نداشته باشند. ادعاهایی مثل جلوگیری از ریزش مو یا از بین بردن لک صورت هم بیشتر تجربی اند و پشتوانه ی انسانی محکمی ندارند.

اگر می خواهید روی پوست استفاده کنید:

• فقط محصول دارای برچسب و ترکیب مشخص بخرید.
• دو سه قطره را روی داخل آرنج بمالید و ۲۴ ساعت صبر کنید.
• آن را با یک روغن پایه ی ملایم رقیق کنید.
• از چشم، زخم و پوست آسیب دیده دور نگه دارید.
• دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.

برای مراقبت روزمره از پوست و مو، بادام شیرین گزینه ی بی خطرتری است؛ جزئیاتش را در اثرات بادام روی پوست و مو بخوانید.

جمع بندی

بادام تلخ خام به خاطر سیانیدی که از آمیگدالین آزاد می شود، حتی در تعداد کم خطر جدی دارد و ادعاهای درمانی آن، از کبد و کلیه تا سرطان، پشتوانه ی علمی کافی ندارد. فراورده های استاندارد و بدون سیانید فقط در حد طعم دهنده یا مصرف خارجی با آزمون حساسیت قابل قبول اند و خوردن دانه ی خام یا روغن توصیه نمی شود. اگر دنبال فواید واقعی و بی دغدغه ی بادام هستید، بادام شیرین انتخاب درست تر است. برای تهیه ی بادام تازه و سالم، از بادام های سایت آجیل محمدی دیدن کنید و خیالتان را از کیفیت راحت کنید.

سوالات متداول

بادام تلخ و بادام شیرین از یک درخت اند؟ هر دو به یک گونه ی گیاهی تعلق دارند و تلخ یا شیرین بودن به یک واریته و یک جهش ژنتیکی برمی گردد. بر اساس منابع علمی، چند هزار سال پیش جهشی توان تولید آمیگدالین را در درخت بادام از بین برد و بادام شیرین پدید آمد؛ پس بادام تلخ شکل وحشی و اصلی تر این گیاه است.

آیا بادام شیرین هم سیانید دارد؟ بادام شیرین آمیگدالین دارد، اما مقدارش بر اساس منابع تا حدود هزار برابر کمتر از بادام تلخ است و در مصرف معمول خوراکی خطری ایجاد نمی کند. به همین دلیل بادام شیرین در سراسر جهان غذای ایمن شناخته می شود و ترس از آن لازم نیست.

آیا با پختن یا جوشاندن می توان بادام تلخ را بی خطر کرد؟ در مطالعه ای گزارش شده جوشاندن ۹۸ درصد، مایکروویو ۸۷ درصد و پخت در فر ۷۹ درصد سیانید را کم می کند. اما مقدار اولیه ی سیانید یکسان نیست و باقی مانده ی آن در خانه قابل اندازه گیری نیست، بنابراین هیچ یک از این روش ها برای خوردن دانه ی خام توصیه نمی شود.

مصرف بادام تلخ در بارداری و شیردهی چه خطری دارد؟ EFSA اشاره کرده که سیانید در دوزهای بالا می تواند اثر ناهنجاری زا داشته باشد. چون حد ایمنی برای این دوران تعریف نشده است، خوردن بادام تلخ در بارداری و شیردهی توصیه نمی شود. هر فراورده ی حاوی عصاره ی آن را هم باید با پزشک در میان بگذارید.

طبع بادام تلخ در طب سنتی چیست؟ در منابع طب سنتی، بادام تلخ را معمولاً گرم و خشک توصیف می کنند. این طبقه بندی یک مفهوم سنتی است و نشانه ی ایمنی یا اثربخشی نیست. برای هر استفاده ی درمانی، به جای تفسیر شخصی، با پزشک یا متخصص طب سنتی مشورت کنید.

بادام تلخ با مغز هسته ی زردآلو چه تفاوتی دارد؟ هر دو آمیگدالین دارند و بر اساس سازمان استاندارد غذایی بریتانیا، سیانید مغز خام بادام تلخ با مغز هسته ی زردآلو قابل مقایسه است. پس هشدارها یکسان است: طبق EFSA، خوردن کمتر از نیمی از یک مغز بزرگ هسته ی زردآلو هم می تواند بزرگسال را از سقف ایمن عبور بدهد.